Lưu ý khi thực hiện massage cho phụ nữ mang thai

Massage cho phụ nữ mang thai có thể giúp giảm đau lưng, mỏi chân, căng vai gáy và giúp mẹ bầu ngủ ngon hơn, với điều kiện thai kỳ bình thường, đã hỏi ý kiến bác sĩ sản khoa và người thực hiện được đào tạo về massage thai kỳ. Ba yếu tố an toàn quan trọng nhất là tư thế nằm nghiêng có gối đỡ, lực nhẹ đến vừa và tránh một số vùng, huyệt nhất định. Bài viết tổng hợp những lưu ý cần nắm cho cả mẹ bầu, người nhà và kỹ thuật viên.

Trước hết: ai không nên massage

Không massage và cần liên hệ bác sĩ nếu mẹ bầu có một trong các tình trạng sau:

• Thai kỳ nguy cơ cao: tiền sản giật, tăng huyết áp thai kỳ, nhau tiền đạo, dọa sinh non, ra huyết âm đạo.
• Tiền sử huyết khối tĩnh mạch, hoặc bắp chân sưng, đỏ, đau, nóng một bên.
• Phù tay chân đột ngột, đau đầu dữ dội, nhìn mờ.
• Đau bụng, gò tử cung nhiều, ra nước âm đạo.
• Sốt, nhiễm trùng da.

Với ba tháng đầu, nhiều cơ sở chọn không nhận massage toàn thân hoặc chỉ làm nhẹ nhàng vùng vai, tay, chân. Đây là cách tiếp cận thận trọng hợp lý vì đây là giai đoạn mẹ hay buồn nôn, mệt mỏi và cần theo dõi thai sát.

Tư thế đúng theo từng giai đoạn

Lý do tránh nằm ngửa phẳng lâu từ giữa thai kỳ: tử cung lớn có thể đè lên tĩnh mạch chủ dưới, làm giảm máu về tim, khiến mẹ choáng, buồn nôn, khó chịu. Tư thế nằm nghiêng cần một gối dưới đầu, một gối kẹp giữa hai đầu gối, một gối mỏng đỡ dưới bụng và có thể một gối ôm phía trước. Các loại "giường có lỗ bụng" để nằm sấp không được nhiều chuyên gia khuyến khích vì khó kiểm soát lực đè lên bụng và lưng dưới.

Vùng và huyệt cần tránh

Vùng cơ thể

• Bụng: không xoa bóp, chỉ có thể đặt tay nhẹ hoặc thoa kem dưỡng ẩm bằng lực rất nhẹ nếu mẹ muốn.
• Mặt trong đùi và bắp chân: chỉ vuốt nhẹ, không ấn sâu hay nhào mạnh vì nguy cơ huyết khối tăng trong thai kỳ.
• Lưng dưới và xương cùng: làm nhẹ nhàng, tránh ấn mạnh.

Một số huyệt kiêng theo Y học cổ truyền

• Hợp Cốc (mu tay giữa ngón cái và ngón trỏ).
• Tam Âm Giao (trên mắt cá trong khoảng bốn khoát ngón tay).
• Kiên Tỉnh (đỉnh vai).
• Côn Lôn (giữa mắt cá ngoài và gân gót).
• Các huyệt vùng bụng dưới và vùng xương cùng.

Dù bằng chứng hiện đại về các huyệt này còn hạn chế, nguyên tắc thận trọng là không ấn mạnh và lâu ở các điểm trên trong suốt thai kỳ. Huyệt Nội Quan ở cổ tay thì thường được dùng nhẹ nhàng cho nghén; xem cách xác định trong bài bấm huyệt Nội Quan.

Kỹ thuật phù hợp cho mẹ bầu

• Vuốt nhẹ (effleurage): là thao tác chính, nhịp chậm, đều. Tham khảo kỹ thuật vuốt dọc cơ Effleurage.
• Nhào bóp nhẹ vai gáy, cánh tay, mặt ngoài đùi.
• Day nhẹ vùng hông bên ở tư thế nằm nghiêng để giảm mỏi hông.
• Xoa bàn chân nhẹ nhàng, tránh ấn sâu vùng gót và mắt cá.

Các kỹ thuật cần tránh: mô sâu, ấn điểm đau mạnh, massage đá nóng toàn thân, xông hơi nóng, tắm bồn nước nóng kéo dài vì làm tăng thân nhiệt.

Tinh dầu và dầu massage

Ưu tiên dầu nền không mùi hoặc mùi rất nhẹ như dầu hạnh nhân, dầu jojoba, dầu dừa. Nhiều tinh dầu đậm đặc không được khuyến nghị trong thai kỳ, và khứu giác của mẹ bầu cũng nhạy cảm hơn, dễ buồn nôn. Nếu muốn dùng tinh dầu, hãy hỏi bác sĩ và chọn nồng độ rất loãng. Mẹ bị dị ứng hạt cây cần tránh dầu hạnh nhân.

Người nhà xoa bóp cho mẹ bầu tại nhà

Người chồng hoặc người thân hoàn toàn có thể giúp mẹ dễ chịu hơn bằng những động tác đơn giản:

1. Mẹ ngồi quay ngược trên ghế tựa, ôm gối. Người nhà xoa vuốt hai bên vai, bóp nhẹ cơ vai gáy 5 phút.
2. Mẹ nằm nghiêng có gối kẹp giữa hai gối. Người nhà dùng lòng bàn tay vuốt dọc hai bên cột sống từ thắt lưng lên vai, lực nhẹ.
3. Mẹ ngồi gác chân lên ghế thấp. Xoa bàn chân, vuốt từ cổ chân lên gối, nhẹ nhàng.

Luôn hỏi mẹ về cảm giác, dừng ngay nếu mẹ thấy khó chịu.

Những khó chịu thường gặp và cách xoa bóp hỗ trợ

Đau lưng dưới: do bụng lớn kéo trọng tâm ra trước, cơ lưng phải làm việc nhiều hơn. Ở tư thế nằm nghiêng, vuốt nhẹ dọc cơ lưng và day vùng hông bên thường giúp dễ chịu. Chuột rút bắp chân về đêm: kéo nhẹ mũi bàn chân về phía người để giãn bắp chân, sau đó vuốt nhẹ, không bóp mạnh. Căng vai gáy: ngực nặng hơn và tư thế ngủ hạn chế khiến vai gáy dễ mỏi; xoa bóp vai khi ngồi tựa là lựa chọn thoải mái. Tê bì tay ban đêm: có thể do phù nề chèn ép dây thần kinh ở cổ tay; massage nhẹ cẳng tay hướng về khuỷu, nhưng nên báo bác sĩ nếu tê nhiều.

Dấu hiệu phải dừng ngay và đi khám

• Choáng váng, buồn nôn nhiều, khó thở.
• Đau bụng, gò cứng bụng liên tục.
• Ra máu hoặc ra nước âm đạo.
• Đau đầu dữ dội, nhìn mờ, sưng phù đột ngột.
• Thai máy ít hơn bình thường ở giai đoạn cuối.

Sau sinh, massage cũng có những lưu ý riêng, đặc biệt với mẹ sinh mổ cần chờ vết mổ lành và được bác sĩ cho phép. Khi chọn nơi massage, hãy hỏi cụ thể kỹ thuật viên đã được đào tạo về massage thai kỳ hay chưa, và cơ sở có phiếu hỏi sức khỏe không; xem thêm cách phân biệt spa thư giãn và spa trị liệu.