Hội chứng ống cổ tay: Nguyên nhân và cách trị liệu

Hội chứng ống cổ tay xảy ra khi dây thần kinh giữa bị chèn ép trong đường hầm hẹp ở cổ tay, gây tê bì, kiến bò, đau ở ngón cái, ngón trỏ, ngón giữa và một nửa ngón áp út, thường nặng hơn về đêm hoặc khi cầm điện thoại, lái xe. Phát hiện sớm và điều chỉnh thói quen, dùng nẹp cổ tay ban đêm, tập vận động phù hợp có thể giúp nhiều người cải thiện mà không cần phẫu thuật. Bài viết giải thích nguyên nhân, cách nhận biết và các lựa chọn trị liệu.

Ống cổ tay là gì

Ống cổ tay là một đường hầm nằm ở mặt lòng cổ tay, đáy và hai bên là các xương cổ tay, mái là một dây chằng ngang dày. Bên trong có dây thần kinh giữa và chín gân gấp ngón tay. Bất cứ điều gì làm không gian này hẹp lại (gân sưng, phù nề, xương biến dạng) hoặc làm dây thần kinh nhạy cảm hơn đều có thể gây triệu chứng.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ

• Thao tác lặp lại, gập duỗi cổ tay nhiều: một số công việc dùng tay liên tục, dụng cụ rung.
• Thai kỳ: phù nề làm tăng áp lực trong ống cổ tay, triệu chứng thường cải thiện sau sinh.
• Bệnh lý nền: tiểu đường, suy giáp, viêm khớp dạng thấp.
• Chấn thương cổ tay: gãy xương, trật khớp cũ.
• Nữ giới, tuổi trung niên gặp nhiều hơn.
• Béo phì là một yếu tố nguy cơ được ghi nhận.

Mối liên hệ giữa gõ bàn phím, dùng chuột và hội chứng ống cổ tay vẫn còn tranh luận; dù vậy, tư thế cổ tay gập hoặc ngửa nhiều khi làm việc có thể làm triệu chứng nặng hơn ở người đã có bệnh.

Dấu hiệu nhận biết

• Tê, kiến bò ở ngón cái, trỏ, giữa; ngón út thường không bị.
• Thức giấc về đêm vì tê tay, phải vẩy tay mới đỡ.
• Tê tăng khi cầm điện thoại, lái xe máy, đọc báo.
• Giai đoạn muộn: yếu tay, cầm nắm vụng, hay đánh rơi đồ, cơ ô mô ngón cái teo nhỏ.

Phân biệt với bệnh cột sống cổ

Hai tình trạng có thể cùng tồn tại. Bác sĩ sẽ khám, làm các nghiệm pháp và có thể chỉ định đo điện cơ (đo dẫn truyền thần kinh) hoặc siêu âm để xác định. Nếu bạn đau cổ kèm tê tay, đọc thêm bài bài tập giãn cơ cổ vai gáy nhưng vẫn nên đi khám để phân biệt.

Các lựa chọn trị liệu

Điều trị bảo tồn

• Nẹp cổ tay ban đêm: giữ cổ tay ở tư thế trung tính, giảm áp lực khi ngủ. Đây là biện pháp đơn giản, thường được khuyến nghị đầu tiên cho trường hợp nhẹ đến vừa.
• Điều chỉnh hoạt động: nghỉ xen kẽ, tránh gập cổ tay kéo dài, giảm lực cầm nắm.
• Bài tập trượt thần kinh, trượt gân: do kỹ thuật viên hướng dẫn.
• Tiêm corticosteroid tại chỗ: do bác sĩ chỉ định, có thể giảm triệu chứng tạm thời.
• Điều trị bệnh nền: kiểm soát đường huyết, tuyến giáp.

Phẫu thuật

Được cân nhắc khi triệu chứng nặng, kéo dài dù đã điều trị bảo tồn, hoặc có yếu, teo cơ, tổn thương thần kinh trên điện cơ. Phẫu thuật giải phóng ống cổ tay là thủ thuật phổ biến, có thể mổ mở hoặc nội soi. Không nên trì hoãn quá lâu khi đã có teo cơ vì phục hồi thần kinh sẽ kém hơn.

Bài tập hỗ trợ tại nhà

Các bài dưới đây nên làm nhẹ nhàng, không gây tăng tê. Nếu tê tăng, dừng lại.

1. Trượt gân: lần lượt chuyển bàn tay qua các tư thế: duỗi thẳng ngón, gập móc câu, nắm tay, gập ngón ở khớp bàn ngón giữ thẳng các đốt, gập ngón chạm lòng bàn tay. Mỗi tư thế giữ 3 giây, lặp lại 5–10 lần.
2. Giãn cơ gấp cổ tay: duỗi thẳng tay ra trước, lòng bàn tay ngửa, dùng tay kia kéo nhẹ các ngón về phía sau đến mức căng nhẹ, giữ 15–20 giây.
3. Lắc, vẩy nhẹ bàn tay vài giây khi làm việc lâu.
4. Nghỉ giải lao: cứ mỗi 30–45 phút đánh máy, thả lỏng tay, đứng dậy vận động.

Xoa bóp và bấm huyệt có giúp được không

Xoa bóp nhẹ cơ cẳng tay, bàn tay có thể giúp giảm căng cơ và tạo cảm giác dễ chịu. Tuy nhiên, cần tránh ấn mạnh trực tiếp lên mặt lòng cổ tay, nơi dây thần kinh giữa đi qua; huyệt Nội Quan nằm ngay vùng này nên người bị ống cổ tay chỉ nên day thật nhẹ hoặc bỏ qua (xem bài bấm huyệt Nội Quan). Một số cơ sở Y học cổ truyền dùng châm cứu hỗ trợ cho hội chứng ống cổ tay mức độ nhẹ; nên trao đổi với bác sĩ và không bỏ qua nẹp, điều chỉnh hoạt động.

Hội chứng ống cổ tay khi mang thai và sau sinh

Phụ nữ mang thai, nhất là ba tháng cuối, hay bị tê tay về đêm do phù nề. Nẹp cổ tay ban đêm, kê tay cao khi ngủ, tránh nằm đè lên tay thường giúp dễ chịu hơn. Sau sinh, việc bế con nhiều giờ với cổ tay gập có thể làm triệu chứng kéo dài; hãy đổi tư thế bế, dùng gối đỡ khi cho bú để cổ tay được thẳng. Đa số trường hợp liên quan thai kỳ cải thiện sau sinh, nhưng nếu tê tay kéo dài hoặc yếu tay, cần được khám.

Sắp xếp bàn làm việc thân thiện với cổ tay

• Bàn phím, chuột ở độ cao để khuỷu tay vuông góc, cổ tay thẳng.
• Không tì cổ tay lên cạnh bàn sắc; nếu dùng đệm kê, kê ở phần gan bàn tay.
• Gõ phím nhẹ tay, không đập mạnh.
• Chọn chuột vừa tay; một số người thấy chuột dọc dễ chịu hơn.

Xem thêm hướng dẫn tổng thể trong bài tư thế ngồi làm việc chuẩn công thái học.